TASARRUF YETKİSİNİN SINIRLANDIRILMASI
NEDİR :
Tasarrufun Hukuki Anlamı: Bir şeyden yararlanabilme ve o şey üzerinde fiili veya hukuki işlem yapabilme gücüdür. TMK 199. Maddede Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması müessesesi şu şekilde düzenlenmiştir : “Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır.Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re’sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir.
Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması maddesinin gerekçesinde, bu müessesesinin ne amaçla düzenlendiği şu şekilde açıklanmıştır.
“Çoğu olaylarda ayrılık veya boşanmaya kararlı olan koca, sırf kadına nafaka ya da tazminat ödememek için mevcut mallarını başkalarına devretme yoluna gitmekte, nafaka ya da tazminat hükmü alan kadın, kocadan icra yoluyla herhangi bir tahsilat yapamamaktadır. Bu hüküm sayesinde hâkim, eşlerin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına yönelik önlem niteliğinde olmak üzere, bu tür tasarrufların diğer eşin rızasına bağlı olduğuna karar verebilecektir.
Ancak bu kararın verilmesi yeterli olmayıp, maddenin ikinci fıkrası bu durumda hâkime gerekli diğer önlemleri de kararlaştırma yetkisini tanımaktadır. Maddenin üçüncü fıkrasında hâkimin, eşlerden birinin taşınmazlarıyla ilgili olarak tasarruf yetkisini sınırlaması hâlinde, daha özel nitelikte bir önlemi alabileceği de hükme bağlamıştır. Bu hükme göre, hâkimin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına ilişkin önlemin tapuya şerh edilmesine re’sen karar vermesi mümkün olmaktadır. Böylece eşlerin mal kaçırma yolu kapatılmıştır.”
ŞARTLARI :
Hakim Kararıyla Eşlerin Tasarruf Yetkisinin Sınırlanmasının Şartları:
- Ailenin Ekonomik Varlığının Korunması veya Eşin Mali Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinin Tehlikede Olması
- Ailenin Ekonomik Varlığının Korunması Gereği: Ailenin ekonomik varlığı, “geliri ile ailenin geçimini sağlayan bir işletme, ailenin ekonomik varlığını teminat altına alan taşınmaz, ailenin kullanımına tahsis edilen veya mesleğin yürütülmesinde kullanılan vasıtalar, biriktirilen meblağlar vb.” olarak tanımlanmaktadır.(Öztan, Aile, s. 382.). ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunu söylemek için evlilik birliğinin varlığını sarsacak ölçüde etkileyen bir zararın varlığı yeterlidir. Ailenin ekonomik varlığını tehlikeye sokan hallere geliri ile geçimini sağladığı işletmeyi sebepsiz yere kapatması, hiçbir karşılık almadan 3. Kişiye devretmesi örnek verilebilir. Ailenin ekonomik varlığı korunması kararının verilmesi için eşlerden birinin kasıtlı davranışı aranmaz ve zararın doğmuş olmasına da gerek yoktur amaç tehlikeyi önlemektir.
- Eşin Mali Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinin Tehlikede Olması: Evlilik birliğinde mali yükümlülükler iki durumda ortaya çıkar. Eşlerin evlilik birliğinin giderlerine katılması yükümlülüğü ve mal rejiminden kaynaklanan yükümlülüklerdir. Evlilik birliğinden kaynaklanan mali yükümlülüğü yerine getirmemek amacıyla eşlerden birinin malvarlığının azalmasına, yok olmasına sebep olması gibi örnek verilebilir. Bu seçimlik şartta, mali yükümlülüğün yerine getirilmesi tehlike altındadır veya yerine getirilmesi imkansızdır.
- Eşlerden Birinin Hakimden Talep Etmesi : Menfaati tehlikede olan eş tarafından talep edilebilir. Hakim re’sen bu önlemin alınmasına karar veremez. Bu hak sadece evlilik birliği içinde olan eşlere tanınmıştır.
GÖREVLİ MAHKEME :
Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması davası çekişmeli yargı kapsamında yer alır ve görevli mahkeme Aile mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise TMK madde 201’de düzenlenmiştir ‘‘Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem alınması isteminde bulunmuş ise, yetkili mahkeme ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesidir. Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda yetkili mahkeme, önlem kararını veren mahkemedir. Ancak, her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse, yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesidir. ’’
Davacı ailenin ekonomik varlığının korunması gerektiğini iddia eden kişi veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğini iddia eden kimsedir. Davalı taraf ise diğer eştir. Eşler arasındaki bu dava eş sıfatıyla birlikte evlilik birliği devam ettiği sürece açılabilecek bir davadır. Evlilik birliğinin sona ermesi ve kararın kesinleşmesi ile bu davayı açma ehliyetini kaybederler.
Tasarruf Yetkisinin Sınırlanmasının Hukuki Sonuçları:
Menfaati tehlikede olan eşin hakimden talebi üzerine diğer eşin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına karar verilmişse diğer eşin tasarruf yetkisi tamamen kalkmaz. Tasarruf yetkisi sınırlanması belirli malvarlığı üzerinde diğer eşin rızasına bağlanır. Hakimin verdiği karar kurucu yenilik doğuran bir karardır. Eş rızasını somut tasarruf işlemi için önceden verebileceği gibi sonradan da verebilir. Eşin rızasının olmadığı tasarruf işlemleri askıda hükümsüz olur sonradan rıza verilmesi tasarruf işlemini geçerli kılar. Ancak sonradan rıza verilmesi somut tasarruf işlemleri için geçerlidir, soyut tasarruf işlemleri yani gelecekte yapılacak olan tasarruf işlemleri için önceden genel bir rıza verilemez.
EMSAL YARGITAY KARARLARI :
“Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davalı tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü: Türk Medeni Kanununun 199’ncu maddesinde düzenlenen, eşlerden birinin tasarruf yetkisinin sınırlanması, “evlilik birliğinin korunması” önlemlerinden olup, sınırlanma şartlarının varlığı halinde evlilik birliği devam ediyorsa başvurulur. Evlilik birliğinin sona ermesi durumunda bu hüküm artık uygulanamaz. Tarafların evliliği, 19.01.2016 tarihinde, kesinleşen boşanma kararı ile sona ermiştir. Bu durumda kadının tasarruf yetkisinin sınırlanması davasının esası konusuz hale gelmiştir. Bu husus gözetilerek bir karar verilmek ve yargılama giderleri ile bu kapsamdaki vekalet ücretinin, tarafların dava tarihindeki haklılık durumu dikkate alınarak karara bağlanmak (HMK m. 331/1) üzere hükmün bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple BOZULMASINA, temyiz peşin harcıistek halinde yatırana geri verilmesine, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi (2. Hukuk Dairesi 2018/2027 E. , 2018/5235 K.)
Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davacı tarafından, tasarruf yetkisinin sınırlandırılması talebinin reddi yönünden temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü: Yapılan soruşturma ve toplanan delillerden; davalının başka bir kadınla birlikte yaşadığı, yargılama sırasında bazı taşınmazlarını sattığı anlaşılmaktadır. Bu halde, ailenin ekonomik varlığının elden çıkarılacağı konusunda ciddi risk mevcuttur. Evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesinin gerektirdiği ölçüde malvarlığı değerleri belirlenip, belirlenen bu malvarlığı değerleriyle sınırlı olarak davalının tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına (TMK m. 199) karar verilmesi gerekirken, isteğin reddi doğru görülmemiştir.
SONUÇ:Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. ( 2. Hukuk Dairesi 2015/26709 E. , 2016/9085 K.)
Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davalı tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü: Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hakim belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Hakim bu durumda gerekli önlemleri alır. Hakim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re’sen durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine karar verir. (TMK m. 199) Amaç evlilik birliğini ve eşlerin ekonomik geleceğini güvence altına almaktır. Dava Türk Medeni Kanununun 199. maddesine dayalı olarak açılmıştır. Somut olayda ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektiği ölçünün ne olduğu davacı tarafça açıklanmış değildir. Mahkemece yapılacak iş; davacıya evlilik birliğinden doğan ve yerine getirilmeyen mali yükümlülüklerin tutarını açıklattırmak, tedbir konulacak menkul, gayrimenkul ve hakları buna uygun belirlemekten ibarettir. Bu yön üzerinde durulmadan davalının tüm mal varlığını kapsar şekilde tasarruf yetkisini kısıtlayarak hüküm kurulması doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.
SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde yatırana geri verilmesine, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. ( 2. Hukuk Dairesi 2016/21131 E. , 2017/12499 K.)
Her türlü hukuki iş ve işlemleriniz için bizimle irtibata geçebilirsiniz.